«آلخاندرو آراونا»، برنده جایزه پریتزیکر۲۰۱۶

01

رویکرد مشارکتی در طراحی معماری

شاید بتوان گفت معماری از جرگه هنرهایی است که بیش از سایر حِرَف و هنرهای مصنوعه با کالبد و روح مردم در ارتباط است؛ اثر معماری، چه در قالب مکانی برای زندگی [خانه] و چه ابنیه عمومی شهر، مخاطبی جز مردم ندارد. شهر و تمام متعلقاتش قائم به ذات وجودی انسانند و آن زمان که شهر سکنه ای نداشته باشد عملا مفهوم و معنای خود را از دست خواهد داد. در این معنا در نظر گرفتن آرامش و آسایش مردم به عنوان والاترین آرمان از آفرینش اثر معماری امری بدیهی می نماید. معمار در مقام خالق معماری، رواست، رضایت و آسایش کارفرما را در مرتبه ای برتر به سایر عوامل در نظر گیرد و با اتکا به دانش و هنر خویش، آنچه کارفرمایش [و یا کاربر] از وی طلب می کند به او عرضه دارد. چه در سایه حصول این امر، معماری ای بدیع و زیبا چنان که شایسته طبع والای انسانی است به منصه ظهور رسد و اثری جاودانه [که برای سال ها مانا و پایاست] خلق شود. بر این اساس در یکی از متداول ترین روش های شناخت، اثر معماری می تواند نتیجه تعامل بین معمار و مخاطبانش تلقی شود؛ به عقیده آکرمن [مورخ حوزه معماری] دسته ای از معماران چنین می پندارند که باید اثری را در اختیار کارفرما قرار دهند که فکر می کنند برای او خوب و مفید است و در واقع معمار به تنهایی شکل دهنده فرم معماری است. دسته دیگر، معمارانی هستند که معتقدند باید آنچه را که کارفرما می خواهد به او ارائه داد که البته در اکثر مواقع نتیجه ان پذیرفتن بی چون و چرای خواسته کارفرما و معماری ای است که شاید بتوان از آن به معماری«کوچه بازاری» تعبیر کرد. طیفی از معماران هم هستند که همه انسان ها را دارای عملکرد و نیازهای یکسان دانسته و محصولات و صنایع استانداردی برای این خواسته ها تولید می کنند که اثر معماری نیز جز این استانداردهاست. معروف ترین نقل قول در این باب از لوکوربوزیه معمار پیشرو سبک مدرن است که می گوید: «من یک ساختمان واحد را برای تمام ملل و هر نوع اقلیمی پیشنهاد می کنم.» در کنار نظراتی که بطور خلاصه بدان اشاره شد، دیدگاهی وجود دارد که معمار و کارفرما را در مقابل هم قرار نداده بلکه هر دو را در زمره مردم به رسمیت می شناسد و به اعتبار نتیجه، معماری با مردم شکل می گیرد. این نوع مشارکت بین معمار و مخاطبانش، بنیاد نوعی از نگاه را پی می ریزد که شاید بتوان آنرا «معماری مشارکتی» نامید.

 02

«اگر در طراحی قدرتی وجود داشته باشد آن چیزی نیست جز قدرت آمیختن و تلفیق؛ هر چه مسئله پیچیده تر باشد نیاز به سادگی بیشتر است… » شاید زمانی که آراونا این جملات را در شوی تلویزیونی [TED Talks]1 به زبان می آورد تصور نمی کرد که دو سال دیگر برنده جایزه پریتزکر باشد. آلخاندرو آراونا۲ متولد ۱۹۷۶ در سانتیاگوی شیلی است. وی در سال ۱۹۹۲ از دانشگاه کاتولیک شیلی[Universidad Católica de Chile] فارغ التحصیل شد و در سال ۱۹۹۴ دفتر معماری خود را پایه نهاد. آراونا از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ کسوت استادی دانشگاه هاروارد را داشته و در مجامع حرفه ای و آکادمیک سوابق بسیاری دارد. او بین سال های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۵ از اعضای هیات داوری پریتزکر بود. همچنین به عنوان دبیر وینال ۲۰۱۶ ونیز معرفی شده است. آثار آراونا در شیلی، مکزیک، آمریکا، چین و سوییس ساخته شده است.

آراونا معماری است که مسائل موجود زندگی شهری در پروسه طراحی را با مشارکت دادن مردم به بهترین شکل ممکن حل می کند. آلخاندرو در آغاز روند طراحی صورت مسئله را تغییر می دهد و محدودیت های پروژه را به فرصتی برای ارائه مطلوب ترین راه حل تبدیل می کند. وی از جرگه معمارانی است که توجه به نیازها و خواسته های مخاطبان طرح را در اولویت قرار داده و از همان ابتدای مرحله طراحی بر محور مطلوبیت و پاسخدهندگی طراحی برای کاربر فضا طراحی می کند. شاید پروژه خانه های نیمه ساخت وی در ایکیکه۳[شهری بندری در شیلی] نمونه جالب و آموزنده ای از پرداختن به مسائل کاربران فضا و ارائه راهکاری مناسب و در خور برای آنان باشد. در این پروژه از وی خواسته شده بود تا برای اسکان ۱۰۰خانوار که به صورت غیرقانونی در نیم هکتار از زمین های مرکزی ایکیکه سکنی گزیده بودند، با بودجه ده هزار دلاری، خانه بسازد. این بودجه شامل خرید زمین و تامین زیرساخت ها برای خانه هایی با متراژ ۴۰ مترمربع بود. او بین طراحی خانه های مجزا که تنها ۳۰ خانوار را در خود جای می داد و خانه های ردیفی که گنجایش ۶۰ خانوار را داشت تنها راه را در ساخت و ساز در ارتفاع یافت؛ موضوعی که ساکنان به شدت با آن مخالف بودند چرا که در آینده امکان توسعه خانه های کوچک آپارتمانی را نداشتند. در نتیجه کاری که آلخاندرو انجام داد، دخیل کردن ساکنان خانه ها در جریان محدودیت های پروژه بود. وی تصمیم گرفت نیمی از یک خانه ۸۰متری را که خانوارها قادر به ساخت آن نبودند بسازد و نیم دیگر را خالی بگذارد تا هر خانوار به اقتضای شرایطش در آینده اقدام به تکمیل آن کند. در واقع وی ساختاری برای طرح ارائه داد و خانواده ها ایده های خود را در قالب آن چارچوب در طول زمان پیاده کردند. آلخاندرو پاسخ به سه تهدید مقیاس، فرصت و کمبود منابع را در این پروژه به خوبی ارائه می کند: «به کار گرفتن قابلیت ساخت و ساز خود مردم». بنابراین وی افزایش جمعیت زاغه نشین را نه مشکل، بلکه خود آنها را تنها پاسخ به مسئله موجود تصور می کند. در پروژه های دیگر نظیر مرکز نوآوری آنجلینی نیز وی برخلاف چارچوب های موجود به جای هسته مرکزی که ارتباطات و تاسیسات را در بر می گیرد فضای گشایشی در میان ساختمان ایجاد می کند تا هم ارتباطات بصری افزایش یابد و هم با تنظیم میزان نور ورودی به ساختمان پایداری ان را توجیه کند. همچنین در پروژه بازسازی خرابی ناشی از  سونامی ۲۰۱۰ ، بار دیگر به سراغ ساکنان منطقه رفته و طی جلسه ای از آنها درباره مشکلات و راه حل های پیشنهادی شان نظرسنجی می کند و نتیجتا جنگلکاری بین دریا و محدوده ساخت و ساز را به عنوان راهکار مطلوب بر می گزیند و برای مقابله با واقعه طبیعی سیل، از خود طبیعت بهره می گیرد.

03

آنچه آلخاندرو را متفاوت می کند نوع نگاه خلاقانه وی در مقوله طراحی است؛ برای او محدودیت معنایی ندارد و از محدودیت ها به نفع طراحی بهره می برد. از دیگر سو اعتقاد وی به طراحی مشارکتی با حضور فعالانه کاربران در روند طراحی، به یافتن بهترین و کارآمدترین پاسخ برای طرح مورد نظر می انجامد. او معتقد است چیزی که فرم معماری را شکل می دهد صرفا آجر و سیمان و چوب نیست، بلکه خود زندگی است؛ «قدرت تلفیق در طراحی تنها راهکار برای قرار دادن نیروی زندگی در هسته مرکزی طراحی معماری است».

برخورد منطقی و رویکرد اجتماعی و اقتصادی وی در طراحی پروژه مسکونی برای بی خانمان ها و بررسی چالش جهانی افزایش جمعیت شهرنشین و تامین مسکن برای زاغه نشینان کم درآمد یکی از برجسته ترین موضوعاتی است که آلخاندرو آراونا در پروسه طراحی بدان پرداخته است. آراونا از زاویه ای متفاوت موضوع طراحی را ارزیابی می کند و با مشارکت دادن مردم در پروسه طراحی بهترین پاسخ ممکن را پیش رو قرار می دهد. توجه به پایداری، اقلیم و افرینش فضاهای دعوت کننده از ویژگی های معماری اوست. آراونا چهل و یکمین برنده ی پریتزکر پرایز۴ و اولین معمار برگزیده از شیلی است. این جایزه را با عنوان نوبل معماری می شناسند و معمارانی که نیازهای روز جامعه را درک کرده و راه حلی مناسب برای آن ارائه کنند، شانس دریافت این جایزه را دارند.


پی نوشت:

  1. TED(Technology, Entertainment, Design) is a global set of conferences run by the private non-profitSapling Foundation, under the slogan “Ideas Worth Spreading”
  2. Alejandro Aravena
  3. Iquique/Chile
  4. Pritzker Architecture Prize

همچنین ببینید

نمایش فیلم معماری : بنیاد لویی ویتون در پاریس: کشتی بادبانی شیشه ای

خانه فیلم معمار CineArch، برگزار می کند : بنیاد لویی ویتون در پاریس: کشتی بادبانی ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *